18.11.2021

Ekspert: Jak zwiększyć aktywność osób starszych w czasie jesiennym

Jesień to czas, który może sprzyjać spowolnieniu aktywności, niekiedy wręcz apatii, co szczególnie dotyka osoby starsze. Coraz chłodniejsze i krótsze dni oraz „mniej słońca” to wszystko czynniki sprawiające, że niejedna osoba starsza ograniczy spacery i wychodzenie z domu ponad niezbędne minimum. Także późno-jesienny pejzaż oraz około-zaduszkowa aura nastrajać mogą refleksyjnie i melancholijnie, przypominając o przemijaniu, a to również raczej nie sprzyja witalności i życiowej energii. Jesień ostatnich lat jest pod tym względem czasem szczególnie niełaskawym ze względu na pandemię, utratę bliskich, czy strach związany z chorobą. W tym czasie, który poprzedza Święta Bożego Narodzenia warto też zwrócić szczególną uwagę na starsze osoby mieszkające samotnie. Czy i jak można zaradzić apatii, izolowaniu się seniorów i spowolnieniu ich aktywności?

Mniejsza aktywność seniorów – co za nią stoi?

Okres nie nastraja pozytywnie, nie tylko starsze wiekiem osoby. Zeszły rok upłynął pod znakiem zbierającej śmiertelne żniwo i pełnej niepokoju kolejnej fali pandemii. Ten również zanurzony w wielości pandemicznych strat, zagrożeń i ograniczeń zarazem, przynosi owoce zmęczenia życiem w covidowym cieniu trwającym już ponad 1,5 roku okresie. Dla osób starszych i ich aktywności te następstwa mogą być szczególnie dotkliwe. To wszak seniorzy od początku byli grupą szczególnie zagrożoną ciężkim przebiegiem choroby, a nawet śmiercią na skutek zakażenia, co skłaniało wielu z nich do czasowego zawieszenia wszelkiej aktywności, a niekiedy wręcz do pełnej izolacji domowej. Także, zwłaszcza w pierwszych fazach pandemii, wiele inicjatyw i instytucji jak kluby seniora czy Uniwersytety III wieku zawiesiło czasowo swą działalność. Wiele osób starszych, które wówczas zaprzestało dotychczasowej aktywności, może mieć dziś psychologiczne trudności by po dłuższej przerwie doń wrócić. Wypadnięcie z dotychczasowego rytmu życia i aktywności w starszym wieku bywa trudne do odwrócenia. A i dziś przecież swobodna aktywność nie jest możliwa ze względu na wciąż szalejącą pandemię. Wciąż nie wszyscy seniorzy są zaszczepieni, a i ci, którzy mają to za sobą, nie są chronieni w 100%. Trudno się dziwić, że część z nich wybiera ograniczone uczestnictwo w życiu towarzyskim czy jego brak. Niektórzy stracili też swoich bliskich, za sprawą koronawirusa lub innych schorzeń, zaś utrata bliskich osób bywa sytuacją, która wytrąca z psychofizcznej równowagi i też bywa powodem wycofania się z aktywności. Są i seniorzy, którzy sami przechorowali Covid-19 w poprzednich miesiącach, a nawet jeśli w ich przypadku przebieg choroby nie był bardzo ciężki, to doświadczenie te mocno złamało ich psychicznie i do dziś odczuwają lęk z tym związany (osobiście znam covidowych ozdrowieńców w starszym wieku z takim właśnie doświadczeniem). Warto też zwrócić szczególną uwagę na starsze osoby mieszkające samotne. Dla nich wszelkie choroby – a o to w grypowym sezonie jesiennym nie trudno – stają się źródłem prozaicznych trudności jak np. zrobienie zakupów czy wyprowadzenie psa. Dla części osób tego typu zagrożenia stają się asumptem do zaniechania czy ograniczenia aktywności. Zarówno tej na zewnątrz jak i tej w warunkach domowych, a związanej np. z goszczeniem innych osób.

Warto też dodać, że aktywność seniorów w Polsce jest statystycznie mniejsza od dawna. Nie tylko chodzi o spowolnienie w okresie jesiennym czy dramatyczne okoliczności pandemii. Badania przeprowadzane przez Główny Urząd Statystyczny wskazują, że odsetek osób w wieku 60+ biorących udział w różnych formach aktywności ruchowej jest skromny (3/4 osób w tym wieku w ogóle nie uprawia sportu). Jedyną względnie popularną aktywnością fizyczną – choć dotyczy raptem 50% osób w tym wieku – są spacery[1]. Także inne formy aktywności społecznej czy kulturalnej pojawiają się w doświadczeniu leciwych Polaków i Polek niepokojąco rzadko. W tym sensie mamy do czynienia z bardziej trwałym i uniwersalnym problemem, a okoliczności sezonowe dodatkowo go pogłębiają.

Czy można zaradzić apatii i mniejszej aktywności seniorów?
Jak zrobić to krok po kroku

W skali jednostkowej, jeśli mówimy o seniorach w ramach naszej rodziny czy sąsiedztwa i jeżeli są to osoby, z którymi mamy lub mieliśmy choć trochę bliższe relacje, można próbować te relacje odświeżyć lub w ich ramach podejmować inicjatywy motywujące osoby starsze do aktywności. Mówiąc o aktywności nie należy jednak ograniczać się do zorganizowanych, grupowych form aktywności społecznej ani też do stricte sportowej aktywności. Czasem warto zacząć od czegoś prostszego, zwłaszcza kiedy zwracamy się do osoby, która długo pozostawała w izolacji czy bierności. Można zacząć od życzliwej rozmowy. Jeśli znamy taką osobę pod kątem jej zainteresowań lub upodobań, warto to tego nawiązać, by trochę je psychicznie ożywić, dodać energii. Niekiedy dobrym pomysłem może być propozycja odwiedzin, co może zmotywować te osoby np. do ogarnięcia przestrzeni wokół siebie, przygotowania drobnego poczęstunku. Część osób żyjących samotnie i popadających w apatię, niekiedy zaprzestaje nawet takich dość podstawowych czynności w ramach gospodarstwa domowego, a perspektywa odwiedzin bywa impulsem do podjęcia tych z pozoru prostych, ale nie dla każdego, aktywności. Trzeba jednak z takimi propozycjami wychodzić z dużym wyczuciem i empatią, tak aby dana osoba nie czuła się niezręcznie, nie miała poczucia, że jest nachodzona itd. Odwiedzając taką osobę warto także, jeśli to możliwe, przyjść z czymś przygotowanym przez siebie, lub przygotować coś na miejscu – razem.

Niekiedy w starszym wieku mamy do czynienia także – z nie zawsze uświadomioną, a tym bardziej formalnie zdiagnozowaną – depresją i wówczas mogą nie wystarczyć takie proste gesty. Wówczas potrzebne może być sięgnięcie po bardziej fachową pomoc. Odezwanie się do osób, które zaniechały aktywności, może być pierwszym krokiem by wychwycić tego typu problemy, zachęcić do zwrócenia się po wsparcie lub pomocy starszej osobie w jej uzyskaniu. Część osób w jesieni życia może preferować spotkanie poza domem, co zresztą z punktu widzenia aktywności i kondycji zdrowotnej jest szczególnie pożądane. Dlatego warto zaoferować np. wspólny spacer po okolicy lub wybranie się w miejsce, w którym ta osoba mogłaby czuć się dobrze (typu kawiarnia, kino, etc.). Warto mieć na względzie to, że niektórzy mogą mieć trudności w przemieszczaniu się, a nie zawsze są gotowe poprosić o pomoc. Warto więc coś takiego samemu zaproponować, a gdy jesteśmy zmotoryzowani, dobrym pomysłem mogłaby być sugestia krótkiej wycieczki, gdzieś na łono przyrody lub w inne atrakcyjne miejsce, co też dla seniorów przez wiele miesięcy zasklepionych we własnych mieszkankach może być zdrowotnie bardzo wskazane.

Aktywności dla seniora możliwe w domu i na zewnątrz

Naturalnie – cenne i atrakcyjne są aktywności w warunkach domowych – jak znalazł na jesienne dni i wieczory – są gry karciane, planszowe czy inne rozrywkowe ćwiczenia, których podejmowanie ma także wymiar prozdrowotny za sprawą ćwiczenia pamięci i zdolności kognitywnych, a jeśli to gry i zabawy praktykowane z innymi osobami – także wymiar społeczno- towarzyski, którego tak bardzo w tym czasie brakuje. Część takich form wspólnej aktywności można też wykonać częściowo zdalnie, choć w niektórych przypadkach na drodze może stanąć wykluczenie cyfrowe dużej części seniorów. Być może jest to jednak dobry czas, by właśnie z tym wykluczeniem troszkę powalczyć i zminimalizować je. Nawet jeśli starsza osoba nie ma w swoim domostwie stosownego sprzętu, można przynieść własny, jeśli nim dysponujemy – w formie laptopa lub smartfona i w oparciu o te urządzenia mobilne zapoznać starsze osoby z możliwościami jakie daje rzeczywistość wirtualna. Kto wie, być może po pewnym czasie osoba starsza złapie – mówiąc kolokwialnie – bakcyla, jeśli chodzi o świat cyfrowy i on stanie się też dla niej jedną z przestrzeni aktywności. W celu podtrzymywania i pobudzania aktywności osób starszych warto wykorzystywać również możliwości jakie daje kontakt telefoniczny. Te możliwości są tym większe, jeśli zakupimy telefon dostosowany do potrzeb starszego użytkownika i/lub uruchomimy funkcjonalne aplikację jak np. 4family, które również mogą pomóc organizować systematyczną aktywność i dbać o bezpieczeństwo podczas niej.

Dobrze jest by nasze myślenie aktywizujące względem osób starszych było, na ile to możliwe, tak sprofilowane, aby nie uzależniało tylko od naszej obecności i wsparcia, ale także otwierało na inne, szersze kontakty lub podsuwało możliwości aktywności wykonywanej samodzielnie. Warto więc poszukać np. informacji o wydarzeniach i inicjatywach w okolicy, którymi osoba starsza mogłaby być zainteresowana, opowiedzieć o nich i zachęcić do skorzystania, a niekiedy też towarzyszyć w postawieniu pierwszych kroków w kontakcie z nowym środowiskiem społecznym. Co ważniejsze – myśląc o wspieraniu jesiennej aktywności seniorów, starajmy się zachęcać ich do wyjść na zewnątrz. Wspomniane spacery, spotkania i wydarzenia, czy wchodzenie do nowych grup, kółek, pozwolą by senior nie tylko stał się aktywniejszy, lecz też poczuł się zaangażowany i był ważną częścią jakiejś inicjatywy czy grupy. Co więcej, zyska z korzyści płynących z aktywności na świeżym powietrzu, które z czasem powinny też zawierać choćby umiarkowany wysiłek fizyczny.

Bądźmy otwarci na seniorów spoza rodzinnego otoczenia

Przechodzimy tym samym od tego co indywidualne ku temu co społeczne. Warto byśmy – jako młodsze pokolenia – dostrzegali nie tylko seniorów (i ogólnie osoby), z kręgu naszych bliskich, ale także te, które są samotne i bliskich nie mają lub też nie utrzymują z nimi kontaktu. Istnieją różne wypróbowane kanały docierania do tego typu osób i wspierania ich. Można wspomnieć choćby o działającym od lat Stowarzyszeniu Mali Bracia Ubogich, realizującym program „Obecność”, w którym aktywność osób starszych w różnych formach wykuwa się w ramach więzi jaka łączy ich z wolontariuszami. Istnieje także wiele innych inicjatyw, którymi obrodziło z początkiem pandemii i część z nich nadal jeszcze się ostała. Część z nich ma typowo pomocowy charakter, np. w zakresie zaopatrzenia osób starszych w potrzebne produkty, ale są i takie, w których poprzez interakcje z osobami starszymi, im samym łatwiej znaleźć w sobie siłę do aktywności na miarę swoich możliwości czy potrzeb. Bądźmy zatem czujni i wrażliwi i zachęcajmy innych do wszelkich aktywności.

dr Rafał Bakalarczyk
Ekspert Instytutu Polityki Senioralnej

[1]    caritas-raport-senior.pdf, s. 56

mobile_640x400_BW_laptopy
05.11.2021
HAMMER partnerem Panthers Wrocław
Hammer Panthers
23.11.2021
Promocje mPTech. Przecena na laptopy do 400 zł. Super gratisy do produktów

Bądźmy w kontakcie

Odwiedź nas na Facebooku
Opłaca się zostać z nami na dłużej!
Zapisz się na nasz newsletter
Zero spamu, tylko ciekawe treści

Dziękujemy za zapisanie się na nasz newsletter!